Voor meer informatie over de asielprocedure zoals die geldt vanaf 12 juni 2026: Infographic IND

Asiel en opvang

Het doel van de asielketen is om mensen die om bescherming vragen zo snel en zorgvuldig mogelijk te identificeren, op te vangen, te begeleiden en duidelijkheid te geven over hun recht op verblijf in Nederland. Daarna worden ze begeleid naar de gemeente waar ze gaan wonen of voorbereid op de terugkeer naar het land van herkomst of een ander land. 

Een vreemdeling die in Nederland bescherming wil vragen, dient een asielaanvraag in bij de IND. Gedurende de asielprocedure verzorgt het COA de opvang. Er zijn verschillende vormen van opvang tijdens de asielprocedure. Wie asiel aanvraagt in Nederland, moet zich melden bij een aanmeldcentrum. Vervolgens worden asielzoekers opgevangen in een centrale ontvangstlocatie (col). Daar krijgen ze de eerste opvang. Als ze in de Algemene Asielprocedure (AA) worden doorverwezen naar de Verlengde Asielprocedure (VA), dan wel een toekenning of een afwijzing op het asielverzoek ontvangen, dan verhuizen asielzoekers naar een asielzoekerscentrum (azc). Gedurende de behandeling van de asielaanvraag heeft de asielzoeker recht op opvang. De duur van de opvang is gekoppeld aan de periode dat iemand rechtmatig verblijf in Nederland heeft op grond van de Vreemdelingenwet. Voor amv’s wordt de opvang georganiseerd door het COA of de voogdij-instelling Nidos. Na afwijzing van het asielverzoek eindigt na vier weken het recht op opvang. Gezinnen met minderjarige kinderen kunnen worden overgeplaatst naar op vertrek gerichte gezinslocaties zolang vertrek nog niet heeft plaatsgevonden. Vreemdelingen die Nederland moeten verlaten kunnen worden overgeplaatst naar een vrijheidsbeperkende locatie (vbl). Voorwaarde voor toelating is dat een vreemdeling medewerking verleent aan vertrek. 

Sommige asielzoekers kunnen niet zelfstandig in een azc wonen. Ze hebben bijvoorbeeld psychische problemen, missen vaardigheden of zorgen voor overlast. Voor hen zijn verschillende opvangmogelijkheden: de intensief begeleidende opvang (ibo), plaatsing in de proces beschikbaarheidsaanpak (pba), de verscherpt toezicht locatie (vtl) en de handhaving en toezichtlocatie (htl). Bij ernstige psychische problematiek kunnen asielzoekers worden doorverwezen naar het Centrum voor Transculturele Psychiatrie Veldzicht. 

Vanwege een tekort aan reguliere opvang voor asielzoekers, heeft het COA ook noodopvanglocaties in gebruik. Daarnaast wordt momenteel, zij het beperkt, ook nog tijdelijke gemeentelijke opvang (tgo), ingezet voor de opvang van asielzoekers. Het COA coördineert deze tgo. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het dagelijks beheer. Inmiddels wordt voor nieuwe locaties of verlengingen de exploitatie ingericht via de regeling duurzame gemeentelijke opvang (dgo). 

Als de IND de asielaanvraag inwilligt, ontvangt een asielzoeker een verblijfsvergunning asiel (VVA) voor bepaalde tijd. Hij of zij verruilt zo snel mogelijk de opvang voor huisvesting die één van de gemeenten aan hem of haar toewijst. Op het moment dat een vreemdeling een afwijzing ontvangt op zijn aanvraag, wordt het dossier overgedragen aan DTenV die start met een terugkeertraject. De vreemdeling kan tegen deze afwijzing beroep indienen bij de rechtbank en vervolgens eventueel hoger beroep bij de Afdeling bestuursrechtspraak van de RvS. Indien de vreemdeling na afwijzing van zijn asielaanvraag redenen heeft om een nieuwe aanvraag in te dienen kan hij een opvolgende of herhaalde asielaanvraag indienen bij de IND.