Vreemdelingentoezicht
In Nederland zijn de KMar en de politie verantwoordelijk voor vreemdelingentoezicht gericht op de bestrijding van onrechtmatig verblijf binnen Nederland. Daarnaast voert de KMar controles uit in het kader van Mobiel Toezicht Veiligheid (hierna: MTV), steekproefsgewijs en op basis van informatie over personen die via de Schengenbinnengrenzen Nederland inreizen. Deze MTV-controles worden uitgevoerd in de binnengrensstreek op (water)wegen, in treinen en op lucht- en maritieme havens.
In de meeste gevallen blijkt bij de controle dat er sprake is van rechtmatig verblijf, doordat men in het bezit is van de Nederlandse nationaliteit of een verblijfsvergunning. Als de vreemdeling die in het vreemdelingentoezicht door KMar of politie of bij een MTV-controle door de KMar wordt aangetroffen geen rechtmatig verblijf heeft, zal er sprake zijn van een overdracht aan België of Duitsland, doorgeleiding naar een aanmeldcentrum voor een asielaanvraag of het uitreiken van terugkeerbesluit dan wel een bevel terugkeer EU-lidstaat.
Vanaf 9 december 2024 zijn tijdelijk binnengrenscontroles heringevoerd voor een duur van zes maanden. De binnengrenscontroles zijn gericht op de bestrijding van irreguliere migratie en grensoverschrijdende (migratie)criminaliteit. De binnengrenscontroles zijn verlengd in april en november 2025 en in mei 2026, tot en met uiterlijk 30 september 2026. Sinds de tijdelijke herinvoering van de binnengrenscontroles op 9 december 2024 zijn significant minder MTV-controles uitgevoerd. Een belangrijk verschil tussen MTV en binnengrenscontroles is dat MTV wordt uitgevoerd in de binnengrensstreek (tot 20 kilometer (landinwaarts) vanaf de binnengrenzen), terwijl binnengrenscontroles zo dicht mogelijk aan de binnengrenzen moeten worden uitgevoerd, omdat de daadwerkelijke inreis moet worden gestopt en er geen vermenging met binnenlands verkeer mag plaatsvinden. Bij binnengrenscontroles kunnen personen die niet aan de toegangsvoorwaarden voldoen, worden geweigerd. Dit is niet geval bij MTV.
De politie is belast met het binnenlands vreemdelingentoezicht, waaronder het contoleren, identificeren en vaststellen van de verblijfsrechtelijke positie van vreemdelingen. Bij vreemdelingen die in het kader van strafrecht met de politie in aanraking komen, wordt aansluitend aan het strafrechtelijke traject beoordeeld of vreemdelingrechtelijke maatregelen, waaronder in bewaringstelling, kunnen worden opgelegd. Daarnaast spoort de politie (migratie)criminaliteit op zoals mensensmokkel, mensenhandel, uitbuiting en identiteitsfraude. De politie volgt hierbij haar reguliere politieprocessen.
De uitvoering van het binnenlands vreemdelingentoezicht en het optreden tegen migratiecriminaliteit is met name belegd bij de Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel (AVIM) binnen de politie. De AVIM voert vanuit haar politietaak zowel object- als persoonsgerichte controles uit als sprake is van een redelijk vermoeden van onrechtmatig verblijf.
Het uitgangspunt is dat criminele onrechtmatig verblijvende vreemdelingen na het uitzitten van hun straf Nederland aantoonbaar verlaten, bij voorkeur vanuit de strafrechtelijke detentie. De samenwerking tussen de strafrecht- en de migratieketen bij de zogeheten VRIS’ers (Vreemdelingen in de
Strafrechtketen) is vastgelegd in de ketenprocesbeschrijving VRIS.
De onrechtmatig verblijvende vreemdeling die in het toezicht wordt aangetroffen en geen aanvraag voor asiel of regulier verblijf indient, kan een vreemdelingrechtelijke maatregel opgelegd krijgen, zoals een bevel terugkeer EU of een terugkeerbesluit. In voorkomend geval kan de vreemdeling ook in vreemdelingenbewaring worden geplaatst ter fine van vertrek.